fa مرگ ایرانیان در تصادفات جاده‌ای؛ مطالعه مرگ حوادث جاده‌ای در بازه زمانی 1360-1400 آسیب‌های مرتبط با فعاليت انتظامی Police Related Trauma پژوهشی اصيل Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:IRANsharp;"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">اهداف</span><span lang="FA">: </span></b><span lang="FA">با توجه به اهمیت سیاست‌گذاری در کاهش مرگ‌ومیر ناشی از حوادث جاده‌ای، این مطالعه با هدف تحلیل الگوهای مکانی-زمانی این مرگ‌ها در ایران طی سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۰ انجام شد.</span><span dir="LTR"><span style="font-family:&quot;Cambria&quot;,serif"></span></span></span></span></span><br> <span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">مواد و روش‌ها:</span></b> <span lang="FA">در این مطالعه مقطعی، داده‌ها از مجموعه استاندارد &laquo;مطالعه بار جهانی بیماری‌ها&raquo; استخراج شد. معیار ورود، تمامی مرگ‌های ناشی از حوادث جاده‌ای با کدهای مربوطه در طبقه‌بندی بار بیماری‌ها بود که در سطح کشوری و استانی در دسترس بود. تحلیل‌ها با استفاده از نرم‌افزار </span><span dir="LTR">Excel2026</span><span lang="FA"> و </span><span dir="LTR">ArcGIS10.8</span><span lang="FA"> و با روش‌هایی شامل استانداردسازی سنی، محاسبه نرخ مرگ‌ومیر ویژه سنی-جنسی و تحلیل‌های مکانی (از جمله تهیه نقشه‌های پراکنش و شناسایی الگوهای فضایی) انجام گرفت.</span><span dir="LTR"><span style="font-family:&quot;Cambria&quot;,serif"></span></span></span></span></span><br> <span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">یافته‌ها:</span></b><span lang="FA"> نرخ مرگ‌ومیر ناشی از حوادث جاده‌ای از ۷۳٫۰ در هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر در سال ۱۳۶۰ به ۱۹٫۸ در هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر در سال ۱۴۰۰ کاهش یافت. میزان مرگ در مردان نسبت به زنان بالاتر بود و بالاترین نرخ در گروه سنی ۵۵ سال و بیشتر مشاهده شد. استان‌های سیستان و بلوچستان و زنجان در ابتدای دوره بیشترین نرخ را داشتند که تا پایان دوره کاهش پیدا کرد. به‌طور کلی، استان‌های واقع در نوار جنوبی و غربی کشور نرخ مرگ بالاتری نسبت به مناطق مرکزی داشتند.</span></span></span></span><br> <span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">نتیجه‌گیری: </span></b><span lang="FA">کاهش مرگ‌ومیر جاده‌ای در نتیجه بهبود زیرساخت‌ها و قوانین است، اما میزان بالای مرگ در گروه‌های سنی جوان نیاز به سیاست‌گذاری‌های هدفمند، از جمله آموزش و ارتقای فرهنگ رانندگی در بین جوانان را نشان می‌دهد. در مجموع، با وجود کاهش قابل‌توجه مرگ‌ومیر ناشی از حوادث ترافیکی جاده‌ای در ایران، تداوم نابرابری‌های سنی و جنسیتی و اختلافات مکانی پایدار نشان‌دهنده ضرورت سیاست‌گذاری‌های هدفمند، جوان‌محور و متناسب با شرایط هر استان است.<span style="color:red"></span></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="line-height:normal"><span style="font-family:&quot;Calibri&quot;,sans-serif"><b><span style="font-family:&quot;Cambria&quot;,serif"><span style="color:#0e101a">Aims:</span></span></b><span style="font-family:&quot;Cambria&quot;,serif"><span style="color:#0e101a"> Recognizing the critical role of evidence-based policymaking in reducing road traffic mortality, this study aimed to investigate long-term spatio-temporal patterns of road traffic&ndash;related deaths in Iran from 1981 to 2021.</span></span></span></span><br> <span style="line-height:normal"><span style="font-family:&quot;Calibri&quot;,sans-serif"><b><span style="font-family:&quot;Cambria&quot;,serif"><span style="color:#0e101a">Materials and Methods:</span></span></b><span style="font-family:&quot;Cambria&quot;,serif"><span style="color:#0e101a"> This cross-sectional study used mortality data obtained from the standardized Global Burden of Disease (GBD) database. All deaths attributed to road traffic injuries, identified using GBD cause-of-death codes, were included at both national and provincial levels. Analyses were conducted using Excel (version 2026) and ArcGIS (version 10.8). Age-standardized mortality rates, age- and sex-specific rates, and spatial analyses&mdash;including geographic distribution mapping and pattern detection&mdash;were performed.</span></span></span></span><br> <span style="line-height:normal"><span style="font-family:&quot;Calibri&quot;,sans-serif"><b><span style="font-family:&quot;Cambria&quot;,serif"><span style="color:#0e101a">Findings:</span></span></b><span style="font-family:&quot;Cambria&quot;,serif"><span style="color:#0e101a"> The age-standardized mortality rate from road traffic injuries declined markedly from 73.0 per 100,000 population in 1981 to 19.8 per 100,000 in 2021. Mortality rates were consistently higher among males than females, with the highest burden observed among individuals aged 55 years and older. At the beginning of the study period, Sistan and Baluchestan and Zanjan provinces exhibited the highest mortality rates; however, substantial declines were observed by the end of the period. Overall, provinces located in the southern and western regions of Iran experienced higher mortality rates compared with central provinces.</span></span></span></span><br> <span style="line-height:normal"><span style="font-family:&quot;Calibri&quot;,sans-serif"><b><span style="font-family:&quot;Cambria&quot;,serif"><span style="color:#0e101a">Conclusion:</span></span></b><span style="font-family:&quot;Cambria&quot;,serif"><span style="color:#0e101a"> The substantial reduction in road traffic mortality over the past four decades likely reflects improvements in road infrastructure, vehicle safety, and traffic regulations. Nevertheless, the persistently elevated burden&mdash;particularly among younger age groups&mdash;highlights the need for targeted, age-specific interventions, including educational programs and initiatives aimed at improving driving culture among youth. In summary, despite substantial progress in reducing overall road traffic mortality in Iran, persistent age- and sex-related disparities and stable geographic inequalities highlight the need for targeted, region-specific, and youth-focused road safety policies.</span></span><span style="font-family:&quot;Cambria&quot;,serif"><span style="color:#0e101a"></span></span></span></span></span></div> حوادث جاده‌ای, مرگ‌ومیر, تحلیل مکانی-زمانی, ایران, بار جهانی بیماری‌ها. Road Traffic Injuries, Mortality, Spatio-temporal Analysis, Iran, Global Burden of Disease (GBD) 0 0 http://jpmed.ir/browse.php?a_code=A-10-990-2&slc_lang=fa&sid=1 Milad Rashidi meybodi میلاد رشیدی میبدی milad131rashidi2000@gmail.com https://orcid.org/ No Yazd University دانشگاه یزد Foroogh Jamshidi Zarmehri فروغ جمشیدی زرمهری f.jamshidi@stu.yazd.ac.ir https://orcid.org/ No Yazd University دانشگاه یزد Morteza Rajabinezhad مرتضی رجبی نژاد Rajabinezhad@stu.yazd.ac.ir https://orcid.org/ No Yazd University دانشگاه یزد Mohammad Torkashvand Moradabadi محمد ترکاشوند مرادآبادی m.torkashvand@yazd.ac.ir https://orcid.org/0000-0003-1655-0464 Yes Yazd University دانشگاه یزد