Journal of Police Medicine

fa بررسی و تبیین تجربه زنان از نقش‌شان در چرخه اعتیاد و عود همسر: یک مطالعه کیفی Exploring and explaining wives’ experiences of their role in the cycle of addiction and their spouse’s relapse: A qualitative study روان‌شناسی انتظامی Police Related Psychology پژوهشی اصيل Original Research <div style="text-align: justify;">اهداف: عود مصرف مواد در همسر یکی از چالش‌های مهم خانواده‌های درگیر با اختلال مصرف مواد است. این پژوهش با هدف تبیین تجربه‌ی زنان از نقش ادراک‌شده‌ی خود در مصرف و عود مصرف همسرانشان انجام شد. مواد و روش‌ها: این مطالعه‌ی کیفی با تحلیل محتوای قراردادی در سال ۱۴۰۴ با مشارکت زنان مراجعه‌کننده به کلینیک‌های تنکابن، رامسر و عباس‌آباد انجام شد. مشارکت‌کنندگان ۱۵ زن با دست‌کم سه سال زندگی مشترک با همسر دارای اختلال مصرف مواد بودند که همسرشان دست‌کم یک دوره ترک و سپس عود را تجربه کرده بود. نمونه‌گیری هدفمند با راهبرد حداکثر تنوع بود و پس از مصاحبه‌ی پانزدهم و رسیدن به اشباع متوقف شد. داده‌ها با مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته گردآوری و بازنویسی شد و به‌صورت دستی، بدون نرم‌افزار تحلیل کیفی، بر اساس مراحل پنج‌گانه‌ی گرانهایم و لوندمن تحلیل گردید یافته‌ها: پنج مضمون و ۱۱ زیرمضمون استخراج شد: «کنش‌های بی‌نتیجه‌ی ناشی از ناآگاهی» (۱۵ نفر؛ از‌خودگذشتگی آسیب‌زا، تلاش‌های نافرجام)، «انفعال محافظت‌گرانه» (۱۳ نفر؛ پنهان‌کاری برای حفظ ظاهر اجتماعی، انفعال ناشی از ترس، برون‌سپاری مسئولیت)، «خشم‌های درماندگی» (۱۰ نفر؛ انفجار هیجانی، خشم انباشته)، «همدلی نجات‌بخش» (۶ نفر؛ حمایت عاطفی، شبکه‌ی حمایت اجتماعی) و «مدیریت ناپایدار پس از ترک» (۴ نفر؛ فشار برای نجات، رهاسازی زودهنگام). زنان طیفی از واکنش‌های ناکارآمد تا حمایت‌های همدلانه گزارش کردند و دوره‌ی پس از ترک حساس بود. نتیجه‌گیری: این یافته‌ها بازتاب تجربه‌ی ذهنی زنان است و رابطه‌ی علّی با عود را نشان نمی‌دهد؛ با این حال، آموزش و توانمندسازی زنان و مشارکت خانواده در درمان می‌تواند به پیشگیری از عود کمک کند.  </div> Aims: Relapse to substance use among husbands is a major challenge for families affected by substance use disorders. This study explored women’s experiences of the role they perceived themselves to play in their husbands’ substance use and relapse. Materials and Methods: This qualitative study employed conventional content analysis and was conducted in 1404 (2025–2026) among women attending clinics in Tonekabon, Ramsar, and Abbasabad, Iran. The participants were 15 women who had been married to a husband with a substance use disorder for at least three years and whose husbands had experienced at least one treatment attempt followed by relapse. Purposive sampling with maximum variation was used, and recruitment ended after the fifteenth interview, when data saturation was reached. Data were collected through in-depth, semi-structured interviews, transcribed, and analyzed manually without qualitative analysis software, following the five-step approach proposed by Graneheim and Lundman. Findings: Five themes and 11 subthemes emerged: ineffective actions stemming from lack of awareness (15 participants; harmful self-sacrifice and futile efforts); protective passivity (13; concealment to preserve social standing, fear-based passivity, and the delegation of responsibility); helplessness-driven anger (10; emotional outbursts and accumulated anger); rescuing empathy (6; emotional support and social support networks); and unstable post-cessation management (4; pressure to rescue and premature withdrawal of support). The women described a continuum ranging from ineffective responses to empathic forms of support, with the period following cessation identified as particularly sensitive. Conclusion: These findings reflect the women’s subjective experiences and do not establish a causal relationship with relapse. Nevertheless, educating and empowering wives, together with involving families in treatment, may contribute to relapse prevention. راهبردهای مقابله‌ای زنان, پویایی خانواده, پیشگیری از عود, تحلیل محتوای کیفی. Substance Use Disorders ,Relapse ,Spouses, Coping Strategies ,Family Dynamics , Relapse Prevention ,Relapse Prevention 1 33 http://jpmed.ir/browse.php?a_code=A-10-1487-1&slc_lang=fa&sid=1 Seyyed Ali Edalat سیدعلی عدالت a.edalat@aiu.ir https://orcid.org/0009-0006-2905-5517 No Department of Psychology, To.C., Islamic Azad University, Tonekabon, Iran. گروه روانشناسی، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران. Mohamadreza Zarbakhshbahri محمدرضا زربخش بحری M.zarbakhsh@iau.ac.ir https://orcid.org/0000-0003-3708-2882 Yes Department of Psychology, To.C., Islamic Azad University, Tonekabon, Iran. گروه روانشناسی، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران. Flora Rahimaghaee فلورا رحیم آقایی frahimaghaee@iau.ac.ir No Department of Nursing, Faculty of Medical Sciences, To.C., Islamic Azad University, Tonekabon, Iran. گروه پرستاری، دانشکده علوم پزشکی، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران.