fa مرگ ایرانیان در تصادفات جاده‌ای؛ مطالعه مرگ حوادث جاده‌ای در بازه زمانی 1360-1400 آسیب‌های مرتبط با فعاليت انتظامی Police Related Trauma پژوهشی اصيل Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsharp;"><span style="font-size:14px;"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">اهداف</span><span lang="FA">: </span></b><span lang="FA">ببا توجه به اهمیت سیاست‌گذاری در کاهش مرگ‌ومیر ناشی از حوادث جاده‌ای، این مطالعه با هدف تحلیل الگوهای مکانی-زمانی این مرگ‌ها در ایران طی سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۰ انجام شد.</span><span dir="LTR"><span style="font-family:"Cambria",serif"></span></span></span></span></span><br> <span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="AR-SA">مواد و روش‌ها:</span></b> </span></span></span><span dir="RTL" lang="FA"><span style="line-height:107%">در این مطالعه مقطعی، داده‌ها از مجموعه استاندارد &laquo;مطالعه بار جهانی بیماری‌ها&raquo; استخراج شد. معیار ورود، تمامی مرگ‌های ناشی از حوادث جاده‌ای با کدهای مربوطه در طبقه‌بندی بار بیماری‌ها بود که در سطح کشوری و استانی در دسترس بود. تحلیل‌ها با استفاده از نرم‌افزار </span></span><span style="line-height:107%">Excel2026</span><span dir="RTL" lang="FA"><span style="line-height:107%"> و </span></span><span style="line-height:107%">ArcGIS10.8</span><span dir="RTL" lang="FA"><span style="line-height:107%"> و با روش‌هایی شامل استانداردسازی سنی، محاسبه نرخ مرگ‌ومیر ویژه سنی-جنسی و تحلیل‌های مکانی (از جمله تهیه نقشه‌های پراکنش و شناسایی الگوهای فضایی) انجام گرفت</span></span><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA">.</span><span dir="LTR"><span style="font-family:"Cambria",serif"></span></span></span></span></span><br> <span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">یافته‌ها:</span></b><span lang="FA"> </span></span></span></span><span dir="RTL" lang="FA"><span style="line-height:107%">نرخ مرگ‌ومیر ناشی از حوادث جاده‌ای از ۷۳٫۰ در هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر در سال ۱۳۶۰ به ۱۹٫۸ در هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر در سال ۱۴۰۰ کاهش یافت. میزان مرگ در مردان نسبت به زنان بالاتر بود و بالاترین نرخ در گروه سنی ۵۵ سال و بیشتر مشاهده شد. استان‌های سیستان و بلوچستان و زنجان در ابتدای دوره بیشترین نرخ را داشتند که تا پایان دوره کاهش پیدا کرد. به‌طور کلی، استان‌های واقع در نوار جنوبی و غربی کشور نرخ مرگ بالاتری نسبت به مناطق مرکزی داشتند</span></span><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA">.</span></span></span></span><br> <span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">نتیجه‌گیری: </span></b></span></span></span><span dir="RTL" lang="FA"><span style="line-height:107%">کاهش مرگ‌ومیر جاده‌ای در نتیجه بهبود زیرساخت‌ها و قوانین است، اما میزان بالای مرگ در گروه‌های سنی جوان نیاز به سیاست‌گذاری‌های هدفمند، از جمله آموزش و ارتقای فرهنگ رانندگی در بین جوانان را نشان می‌دهد. در مجموع، با وجود کاهش قابل‌توجه مرگ‌ومیر ناشی از حوادث ترافیکی جاده‌ای در ایران، تداوم نابرابری‌های سنی و جنسیتی و اختلافات مکانی پایدار نشان‌دهنده ضرورت سیاست‌گذاری‌های هدفمند، جوان‌محور و متناسب با شرایط هر استان است</span></span><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="FA">.<span style="color:red"></span></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsharp;"><span style="font-size:14px;"><span style="line-height:normal"><span calibri=""><b><span cambria=""><span style="color:#0e101a">Aims:</span></span></b><span cambria=""><span style="color:#0e101a"> </span></span></span></span><span style="line-height:115%">Recognizing the critical role of evidence-based policymaking in reducing road traffic mortality, this study investigated long-term spatiotemporal patterns of road traffic-related deaths in Iran from 1981 to 2021</span><span style="line-height:normal"><span calibri=""><span cambria=""><span style="color:#0e101a">.</span></span></span></span><br> <span style="line-height:normal"><span calibri=""><b><span cambria=""><span style="color:#0e101a">Materials and Methods:</span></span></b><span cambria=""><span style="color:#0e101a"> </span></span></span></span><span style="line-height:115%">This cross-sectional study used mortality data from the standardized Global Burden of Disease (GBD) database. All deaths attributed to road traffic injuries under the relevant GBD cause-of-death codes were included at national and provincial levels. Analyses were conducted using Microsoft Excel 2026 and ArcGIS 10.8. Age-standardized mortality rates, age- and sex-specific rates, and spatial analyses, including geographic distribution mapping and pattern detection, were performed</span><span style="line-height:normal"><span calibri=""><span cambria=""><span style="color:#0e101a">.</span></span></span></span><br> <span style="line-height:normal"><span calibri=""><b><span cambria=""><span style="color:#0e101a">Findings:</span></span></b><span cambria=""><span style="color:#0e101a"> </span></span></span></span><span style="line-height:115%">The age-standardized road traffic mortality rate declined from 73.0 per 100,000 population in 1981 to 19.8 per 100,000 in 2021. Mortality was consistently higher among men than women, and the highest rate occurred among people aged 55 years or older. Sistan and Baluchestan and Zanjan had the highest provincial rates at the beginning of the study period, but both declined substantially by its end. Overall, southern and western provinces had higher mortality rates than central provinces</span><span style="line-height:normal"><span calibri=""><span cambria=""><span style="color:#0e101a">.</span></span></span></span><br> <span style="line-height:normal"><span calibri=""><b><span cambria=""><span style="color:#0e101a">Conclusion:</span></span></b><span cambria=""><span style="color:#0e101a"> </span></span></span></span><span style="line-height:115%">The substantial decline in road traffic mortality over four decades likely reflects improvements in road infrastructure, vehicle safety, and traffic regulation. Nevertheless, the persistent burden among younger age groups, sex-related disparities, and stable geographic inequalities demonstrate the need for targeted, province-specific, and youth-focused road-safety policies, including education and initiatives to improve driving culture among young people</span><span style="line-height:normal"><span calibri=""><span cambria=""><span style="color:#0e101a">.</span></span><span cambria=""><span style="color:#0e101a"></span></span></span></span></span></span></div> سوانح رانندگی, مرگ‌ومیر, تحلیل فضایی, ایران. Traffic accidents, Mortality, Spatial analysis, Iran. 0 0 http://jpmed.ir/browse.php?a_code=A-10-990-2&slc_lang=fa&sid=1 Milad Rashidi meybodi میلاد رشیدی میبدی milad131rashidi2000@gmail.com 100319475328460015216 100319475328460015216 No Yazd University دانشگاه یزد Foroogh Jamshidi Zarmehri فروغ جمشیدی زرمهری f.jamshidi@stu.yazd.ac.ir 100319475328460015217 100319475328460015217 No Yazd University دانشگاه یزد Morteza Rajabinezhad مرتضی رجبی نژاد Rajabinezhad@stu.yazd.ac.ir 100319475328460015218 100319475328460015218 No Yazd University دانشگاه یزد Mohammad Torkashvand Moradabadi محمد ترکاشوند مرادآبادی m.torkashvand@yazd.ac.ir 100319475328460015219 100319475328460015219 Yes Yazd University دانشگاه یزد